Oplossingsgerichte gespreksvoering richt de aandacht op de oplossing in plaats van op het probleem. Je onderzoekt samen met de ander welke vaardigheden en hulpbronnen hij of zij al in huis heeft. In dit artikel lees je waar de methode vandaan komt, wat de basishouding is, welke type relaties er zijn en welke krachtige technieken je kunt inzetten.
Het ontstaan van oplossingsgerichte gespreksvoering
Oplossingsgerichte gespreksvoering is ontwikkeld door De Shazer, Berg en collega’s van het Brief Family Therapy Center in de Verenigde Staten. Deze wetenschappelijk onderbouwde benadering benut de sterke kanten en hulpbronnen van de ander. De aandacht gaat vooral uit naar de oplossing, niet naar het probleem: je stimuleert de ander om zich een toekomst voor te stellen waarin het probleem is opgelost.
De basishouding
Een belangrijk uitgangspunt is dat je geen inzicht in het ontstaan van een probleem nodig hebt om het op te lossen. De ander wordt als expert gezien; zijn referentiekader bepaalt hoe oplossingen vorm krijgen. Je neemt een ‘niet-wetende’ houding aan, zodat die expertrol tot zijn recht komt. Daarbij hoort ‘leading from one step behind’: je staat figuurlijk achter de ander, kijkt met oplossingsgerichte vragen over zijn schouder mee, en nodigt hem uit zijn doel te bepalen en oplossingen breed te verkennen.
Drie type relaties
Voordat je een oplossingsgerichte interventie start, is het zinvol te weten welke relatie de ander met het probleem heeft. Cauffman en Huibers onderscheiden er drie:
- De bezoeker ervaart zelf (nog) geen probleem, maar zit wel bij je aan tafel. Onderzoek eerst zijn eigen visie op de situatie (“hoe vind jij dat het gaat?”).
- De klager ervaart wél een probleem, maar legt de schuld buiten zichzelf. Jouw taak is de klachten te helpen vertalen in wensen.
- De klant ervaart het probleem én ziet zichzelf als deel van de oplossing. Hier help je de gewenste toekomst te onderzoeken en kleine, haalbare stappen te zetten.
Deze relatietypen kunnen tijdens het gesprek veranderen. De kunst is technieken in te zetten die een bezoeker of klager uitnodigen om klant te worden.
Begin bij het eind
Formuleer eerst samen een einddoel, bij voorkeur in positieve, concrete en haalbare gedragstermen (SMART). Zo krijgt de ander inzicht in wat er in de plaats van het probleem moet komen.
De wondervraag
Een hulpmiddel om op de oplossing te focussen is de wondervraag: “stel dat er vannacht, terwijl je slaapt, een wonder gebeurt waardoor het probleem is opgelost. Je weet het zelf niet, want je sliep. Wat zou morgenochtend het eerste zijn waaraan je merkt dat het wonder gebeurd is?”
Focus op wat er wel goed gaat
Er zijn vrijwel altijd uitzonderingen: situaties waarin het probleem zich niet voordoet terwijl dat wel verwacht werd. Mensen zien die vaak over het hoofd. Benadruk ze, want ze bieden aanknopingspunten voor de oplossing. Vraag: “wanneer is het probleem er niet of minder, en wat doe je dan anders?” Benadruk het aandeel van de ander en geef complimenten voor wat goed gaat.
De schaalvraag
Bij een schaalvraag geeft de ander op een schaal van 1 tot 10 aan in hoeverre het doel al bereikt is. Een 10 betekent: doel bereikt; een 0 het slechtste moment dat hij kent. Hieronder een effectieve toepassing, ontwikkeld door Alex Engel en toegespitst op competentieontwikkeling.
De competentie-schaalvraag stap voor stap
- Vraag aan welk competentiedoel de ander wil werken, en waar hij nu staat op een schaal van 1 tot 10 (bijvoorbeeld een 6).
- Laat hem zes punten noemen waarom hij nu een 6 heeft (van “ik ben geboren” tot concrete behaalde resultaten). Schrijf ze kort op: zo benadruk je zes positieve aspecten.
- Lees op motiverende wijze alle punten nogmaals voor: dit heeft hij al bereikt.
- Vraag: “wat is er nodig opdat de 6 een 7 wordt?” (bewust niet “wat moet jíj doen”, om de stap niet te persoonlijk te maken).
- Vraag of die stap mogelijk is. Zo niet, onderzoek wat er dan nodig is. Zo ja, lees de zeven punten voor, en noem het laatste alsof het al gerealiseerd is.
- Herhaal dit tot je bij een 9 bent. Neem dan even rust, zodat de ander laat bezinken dat al die stappen haalbaar zijn.
- Stel tot slot, met goed oogcontact, de cruciale vraag: “wat is er als het een 10 is?” Het antwoord komt vaak in een metafoor (“een kampioen”, “vrij als een vogel”), wat stimulerend werkt om het doel te realiseren.
Vervalt iemand in verhalen vertellen (om de mentale stap te ontwijken), breng het gesprek dan rustig terug: “zullen we teruggaan naar het volgende punt?” Deze aanpak combineert mooi met motiverende gespreksvoering en goede vraagtechnieken.
De training Oplossingsgerichte Gespreksvoering
In de training Oplossingsgerichte Gespreksvoering krijg je op basis van theorie, je eigen ervaring, zelfreflectie en feedback nieuwe inzichten en effectiever gedrag. We bieden twee varianten:
Extra theorie plus zelfstudie, praktijkoefeningen, reflectie en feedback. 3 uur begeleiding, verdeeld over een paar weken.
€ 495,- (geen btw)
Dezelfde opzet, maar intensiever: 6 uur begeleiding, verdeeld over een periode van 3 maanden.
€ 995,- (geen btw)
Meld je aan voor de training
Interesse in de training Oplossingsgerichte Gespreksvoering? Laat het ons weten, dan nemen we snel contact met je op.
Veelgestelde vragen over oplossingsgerichte gespreksvoering
Wat is oplossingsgerichte gespreksvoering?
Oplossingsgerichte gespreksvoering, ontwikkeld door De Shazer en Berg, richt zich op de sterke kanten en hulpbronnen van de ander. De aandacht gaat naar de oplossing in plaats van het probleem, en de ander wordt als expert gezien.
Wat is de wondervraag?
De wondervraag luidt: ‘stel dat er vannacht een wonder gebeurt en je probleem is opgelost, waaraan zou je dat morgenochtend als eerste merken?’ Zo help je iemand zich een toekomst zonder het probleem voor te stellen.
Wat is een schaalvraag?
Bij een schaalvraag geeft iemand op een schaal van 1 tot 10 aan in hoeverre het doel al bereikt is. Een 10 is het doel bereikt, een 0 het slechtste moment. Het maakt voortgang zichtbaar en helpt kleine stappen te zetten.
Wat zijn de drie type relaties: bezoeker, klager en klant?
De bezoeker ervaart zelf nog geen probleem, de klager ervaart een probleem maar legt de schuld buiten zichzelf, en de klant ervaart het probleem én ziet zichzelf als deel van de oplossing. De kunst is bezoekers en klagers tot klant te maken.
Wat is de basishouding bij oplossingsgericht werken?
Een niet-wetende houding waarin de ander de expert is, en ‘leading from one step behind’: je kijkt over de schouder van de ander mee en helpt met oplossingsgerichte vragen het doel en mogelijke oplossingen te verkennen.