Hoe kom je van faalangst af

door Rianne van Voorst en Alex Engel

Herken je deze gedachten? Dan kan het zijn dat je last hebt van faalangst: een veelvoorkomende angst die je flink kan belemmeren op je werk en in andere delen van je leven. Als je graag wilt groeien en succesvol wilt zijn, zul je je angsten en twijfels moeten trotseren. Maar hoe doe je dat, als alleen al het denken aan die uitdaging je doet verstijven, slecht doet slapen of buikpijn bezorgt? Het ironische is dit: hoe banger je bent om te falen, hoe groter de kans dát je faalt, omdat je jezelf niet ontwikkelt.

Faalangst: wat is het eigenlijk?

Faalangst is het gevolg van een bepaalde set overtuigingen. De Amerikaanse psychologe Carol Dweck duidt die aan met een ‘fixed’ of een ‘growth’ mindset.

Fixed mindset

Mensen met een ‘fixed’, ofwel statische, mindset denken dat vaardigheden aangeboren zijn. Daardoor hebben ze snel een gebrek aan zelfvertrouwen en zien ze ‘ergens moeite voor moeten doen’ als een teken dat je het niet goed genoeg kunt. Ze geven snel op bij tegenslag, gaan kritiek uit de weg omdat het pijn doet, en ervaren uitdagingen als bedreigend.

Growth mindset

Mensen met een ‘growth’, ofwel groei, mindset denken dat vaardigheden aangeleerd zijn en zich dus verder laten ontwikkelen. Ze zien tegenslag als iets wat bij het leven hoort, beschouwen inspanning en feedback als een middel om beter te worden, en vinden uitdagingen inspirerend.

Ben je ervan overtuigd dat vaardigheden aangeboren zijn, dan is elke prestatie een test om jezelf te bewijzen. Geloof je daarentegen dat je alles kunt leren, dan is elke prestatie een oefening, en van oefeningen die je verkeerd doet, kun je een hoop opsteken. Bij faalangst durf je amper actie te ondernemen, omdat je vaak onbewust al vermoedt dat je toch niet zult slagen. Je durft geen ‘ja’ te zeggen tegen de leiding over een project, omdat je vreest niet capabel genoeg te zijn. Of je durft geen presentatie te geven, uit angst je tekst te vergeten. Maar door die risico’s niet te nemen, stagneer je in je groei.

Een angst om te falen wordt eigenlijk nooit veroorzaakt door een fysiek gevaar, maar door een gevoelde dreiging in je geest. Je bent bang dat iets niet lukt en geeft daarom bij voorbaat op. Je onderzoekt niet in de praktijk of je vrees klopt, maar handelt op basis van een aanname. Zo maak je van je eigen angst de waarheid. Faalangst kan ook ontstaan doordat je je sterke punten niet goed kent, of doordat je je aandacht te veel op de toekomst richt.

7 tips om van je faalangst af te komen

Een statische mindset omvormen tot een groeimindset is een kwestie van tijd. Het gaat erom dat je ‘uitdagingen aangaan’ leert zien als ‘oefenen’, en ‘fouten’ als niets anders dan lessen. Dit proces gaat sneller met begeleiding van een coach, maar er is genoeg dat je zelf kunt doen:

1. Breng je kwaliteiten in beeld en waardeer wat je wél kunt. Vraag aan anderen waar je goed in bent, of doe een vaardigheidstest. De door Coaching Nederland ontwikkelde GedragsFlexibiliteitSchaal (GFS) laat zien op welke kerncompetenties je sterker en minder sterk scoort. Iedereen heeft unieke kwaliteiten. Geef jezelf eens een cijfer van 1 tot 10, schrijf op waardoor je bent wie je bent, en kijk wat er nodig is om van bijvoorbeeld een 6 naar een 7 te groeien.
2. Ga kleine uitdagingen aan (van 6 naar 7, niet meteen naar een 10). Heb je moeite mensen aan te kijken? Begin bij kinderen en familie. ‘Overleef’ je dat, probeer het dan bij minder bekenden. Moeite met spreken in groepen? Begin bij kleine, vertrouwde groepjes en bouw het stap voor stap op.
3. Vraag om feedback (en luister!). Uit angst voor kritiek vraag je vaak niet wat een ander ervan vindt, en vul je het zelf negatiever in. Vraag er gewoon om, houd dan je mond en luister naar wat er werkelijk wordt gezegd. Kon het beter? Dan weet je het voor de volgende keer. Kreeg je een compliment? Dan groeit je zelfvertrouwen. Je groeit er altijd van.
4. Bereid je voor. Geluk ontstaat waar kansen en voorbereiding elkaar kruisen. Ga je solliciteren? Bereid je voor. Een goede voorbereiding is 80% van het werk en verkleint de kans dat er iets misgaat. Met grip op de situatie groeit je zelfvertrouwen.
5. Begin vandaag. Maak een lijst met dingen waar je tegenop ziet en pak vandaag in elk geval één ding aan. Stop met uitstellen: een berg werk verlamt je. Begin met de simpele dingen en werk je lijst één voor één af.
6. Vier je overwinningen. Elk resultaat is een overwinning, dus vier het. Even tijd voor jezelf nemen of jezelf op iets lekkers trakteren mag, zolang je het verdient hebt. En elk resultaat telt.
7. Lach om jezelf. Je kunt beter om jezelf lachen dan dat anderen dat doen. Wie zijn tekortkomingen accepteert, krijgt fouten ook eerder vergeven. Zeg je zelf al dat je een rommelkont bent, dan zal niemand je dat hoeven vertellen.

Met welke coach of techniek je ook aan de slag gaat: gun jezelf om iets aan je faalangst te doen. Want als jij de angst niet leert beheersen, beheerst hij jou, en dan blijf je vastzitten in een rol, functie of leven waarin je niet tot je recht komt. Coaching helpt je ook je zelfvertrouwen op te bouwen.

Veelgestelde vragen over faalangst